Af sómölskum sjóræningjum

Í hugum flestra eru sjóræningjar skeggjaðir ribbaldar með tréfót og páfagauk á öxlinni og heyra sögunni til . En sjórán eru enn stunduð af miklu kappi víða um heimsins höf en hvergi í eins miklum mæli og út frá ströndum Sómalíu.

Við verðum sem betur fer ekki vör við þá hér við Diani ströndina sem er nokkur hundruð kílometra suður af Sómalíu en þó sjáum við stundum flutningaskip í Mombassa höfn sem eru vafin gaddavír um lunninguna til að verjast uppgöngu.

En hvers vegna eru ribbaldar frá Sómalíu orðnir svona skæðir í sjóránum? Ástæðuna má rekja allt aftur til ársins 1991 þegar stjórnin féll og landið steyptist í skærur og ættbálkaerjur sem að hafa staðið yfir nánast linnulaust síðan. Þar sem að engin virk stjórn var í landinu var auðvelt fyrir erlenda togara að koma inn í landhelgi Sómalíu og stunda rányrkju á gjöfulum fiskimiðum. Þetta angraði sómölsku sjómennina sem að vildu ( réttilega) reka togarana burt og það gerðu þeir með vopnavaldi.

Það má því segja að það hafi verið erlendir sjóræningjar sem að öttu sómölskum sjóurum út í það að gerast sjóræningjar. Það sem að byrjaði sem harkalegar aðgerðir gegn landhelgisbrotum er nú orðið að meiriháttar glæpastarfsemi sem að veltir hundruðum milljón dollara á hverju ári. Sómalarnir eru vel vopnum búnir og á hraðskreiðum bátum og þeir stunda rán sín út um allt Indlandshaf og meira að segja er sumum skipum rænt nær Indlandi en Afríku.

Ræningjarnir fara svo fram á lausnargjald fyrir skip og áhöfn. Opinber gögn telja að u.þ.b. 435 manns sé haldið í gíslingu í Sómaliu. Það eru samt ekki bara sjóræningjarnir sem að hagnast á ránunum. Kenýskar lögfræðiskrifstofur sérhæfa sig margar í samningaviðræðum milli skipafélaga og/ eða ættingja gíslana annars vegar og ræningjanna hins vegar. Þetta eru háar summur sem að fara milli handa fólks.

Sómalarnir hafa líka látið að sér kveða í fasteigna og byggingabransanum í Kenya og sumstaðar eru heilu hverfin að rísa fyrir ránsfé. Ræningjarnir vilja „þvo“ aura sína í landi sem er nokkuð stöðugt og þeir þekkja vel til, enda á Kenya landamæri að Sómaliu, en samt er nægilega mikil spilling í Kenya til að það sé gerlegt.

Alþjóðasveitir eru að reyna að stemma stigu við þessum ránum og hefur orðið eitthvað ágengt en samt ná sjóræningjarnir að hneppa eitt og eitt skip í gíslingu. Þetta hefur að sjálfsögðu hækkað verð á öllum flutningum um þessar slóðir því að tryggingafélög þurfa sitt. En það eru ekki allir argir út í ræningjana. Kenýskir sjómenn sem að gera út frá Lamu sem er skammt frá Sómalíu eru kátir því að þeir segja að fiskistofnar hafi rétt úr kútnum undanfarið , nóg af fiski og vænum. Þetta eru karlar sem að stunda veiðar á litlum trékænum þannig að ræningjarnir skipta sér ekki af þeim. Stóru erlendu togararnir hins vegar láta ekki sjá sig.

Heimild: East Africa Destination, des 2010 og dagblaðagreinar.

Manyatta Youth Resource Center í Kisumu.

Manyatta Youth Resource Center í Kisumu, stofnað 2009.

Um daginn fórum við með Mána á boxæfingu hér úti í skógi, á staðnum hittum við bróður boxkennaranns, Anthony Obala. Hann var í heimsókn hjá bróður sínum og í leit að vettvangi til að selja ýmsa vöru sem búin er til af ungmennum í Kisumu í Kenýa sem hann er í forsvari fyrir.

Manyatta Youth Resource Center er samfélagsverkefni sem sett var á laggirnar í kjölfar óeirða í forsetakosningunum í Kenýa 2007. Í síðast liðinni kosningabaráttu til forseta í desember 2007 brutust út óeirðir sem voru blóðugar og kostuðu marga lífið. Eitt átakasvæðið var Kisumu þar sem Luo (næst fjölmennasti ættflokkur Kenya) og Kikuju (fjölmennasti) ættflokknum lenti saman. Forsetaefnin sem börðst um titilinn voru Kibaki, núverandi forseti sem er Kikuju og Odinga sem er Luo, en í dag er hann forsetisráðherra. Afleiðingarnar voru miklar og margir áttu um sárt að binda, búnir að missa heimili og fjölskyldu.

Manyatta Youth Resource Center var stofnað árið 2009 m.a. til að innleiða nýjan hugsunarhátt í samskiptum ættflokka. Eitt af meginmarkmiðum verkefnisins er að útrýma ættflokkahugsun (tribalisma)og horfa á Kenya sem eina þjóð en ekki margar þjóðir í einu landi. En í Kenýa eru um 42 ættflokkar með sitt eigið tungumál, siði og menningu. Með verkefninu er vonast til að geta frætt yngri samfélagsþegna um nýjar samskiptaleiðir til að koma í veg fyrir að svona endurtaki sig.

Í verkefninu eru 100 börn og ungmenni á aldrinum 6-16 ára. 70 strákar og 30 stelpur. Verkefnið var stofnað í fátækrahverfi Kisumu og eru flest barnanna þaðan en allir eru velkomnir og verkefnið er öllum opið öllum á þessum aldri.

Markmið verkefnisins eru m.a.

• Að skapa sameiginlegan vettvang fyrir alla þátttakendur, óháð umhverfi sem komið er frá, óháð menntun, ættflokkum og trúarbrögðum. Fjölbreytileikanum er tekið fagnandi.

• Að mynda sameiningu en ekki sundrungu, sérstaklega eftir hvernig fór í kosningunum, að læra nýjar aðferðir í samskiptum svo að sagan endurtekur sig ekki.

• Að fræðast um umhverfisvitund- haldnir eru hreinsunardagar sem allir taka þátt í • Að auðga menntunn

• Að fræðast um HIV – varnir og afleiðingar

• Ljósmyndaklúbbur

• Listir og handverk – þar er hópur sem framleiðir varning, kort, hálsmen og annað mikið unnið úr endurunnum efnivið

• Íþróttaæfingar – áhersla er lögð á uppeldi í gegnum íþróttir, sérstaklega fótbolta og eru þeir með eigið fótboltafélag, Manyatta United ( Manyatta er einskonar heimili eða hefðbundin þyrping kofa hverrar stórfjölskyldu).

Börnin koma eftir skóla á æfingar en þar fer líka fram fræðsla um fjölskyldumál. Mörg barnanna hafa þegar flosnað upp úr skóla og reyna starfsmenn að ýta undir heilbrigðan lífstíl og koma ungmennum á rétta braut og inn í skólann aftur. Antony minntist á að bilið milli skóla og fjölskyldu hafi breikkað hvað varðar samskipti og samvinnu þeirra á milli og hver bendi á annann í þeim efnum. Foreldrar telja skólann ábyrgan fyrir uppeldi barna þeirra en skólinn telur ábyrð uppeldis sé í höndum fjölskyldu.

Verkefnisstjórn vinnur að því að tengja saman þessa tvo ábyrgðaraðila og taka sjálfir þátt eftir fremsta megni að vinna að sameiginlegu uppeldi á framtíðarþegnum Kenýa. Það þarf þorp til að ala upp barn.

Frekari upplýsingar um verkefnið er að finna á http://manyatta.org

 

 

Antony Obala er fæddur og uppalinn í Nairobi. Hann er af Luo ættflokki og er því á heimaslóðum í Kisumu þar sem Luo ættflokkurinn er í meirihluta. Hann hefur alltaf verið virkur í íþróttum og reyndur fótboltaþjálfari. Í dag þjálfar hann strákana í MYRC og heitir fótboltalið þeirra Manyatta United. Hann er einn af stofnendum verkefnisins.

Allir hafsins sandalar, Andrew McNaughton

Við duttum inn á mjög skemmtilega og litríka listsýningu hér við ströndina um daginn.  „Andrew McNaugton &  Mijikenda art“ Listamaðurinn sjálfur, Andrew, var staddur þarna þegar við komum.  Ég varð svo heilluð af listaverknunm hans og hugmyndafræðinni  að ég ákvað að taka nokkrar myndir af verkum hans og deila með fleirum. Ég vildi líka eiga mynd af honum og spurði hvort að ég mætti taka mynd og hann játti því en svo spurði hann mig hvort að ég vildi taka viðtal við sig og þannig varð þetta viðtal til.

Sýningin er einstaklega skemmtileg, allir listmunir eru úr endurunnum efnivið sem hann hefur fundið við strendur Kenya, sérstaklega í kringum Watamu á norðurströndinni þar sem að hann býr.  Andrew er mikill náttúruunnandi og náttúruverndarsinni  og tengjast öll verk hans á einn eða annann hátt því hugðarefni hans.  Efniviðurinn samanstendur að stærstum hluta af sjóreknum frauðsandölum (flip flops) en einnig notar hann tannbursta, einnota kveikjara, rekavið og netadræsur sem hafa legið á hafsbotninum og eru ógn við sjávarlífið . Í sýningunni eru notaðir um 1200  frauðsandalar í öllum regnbogans litum sem allir hafa skolað á land hér við strendur Kenýa. Sumir eru einlitir og þá notar hann yfirborðsflötinn en aðrir eru marglitir en þá notar hann þversniðið af þeim. Þessir bútar eru svo límdir á eldhúslímrúllur til að halda þeim á sínum stað, hann segir þetta einfalt en hann hefur greinilega  listrænt  auga fyrir litum, formum og mynstrum.

Andrew var innannhús hönnuður og ráðgjafi  til 30 ára en var farinn að missa áhugann  og fannst það starf orðið innanntómt og ekki gefa honum fullt frelsi í listsköpun sinni. Einnig var hann trommari í rokksveit. Á sýningunni má greinilega sjá áhrif frá fyrri tíð því að verkin, þrátt fyrir að vera litrík og frumleg, hafa  ákveðna ögun og  reglu. Einnig er má sjá mikla gleði, rokk og ról og maður getur vel hugsað sér að hafa góða tónlist undir þegar maður nýtur verka hans.

Andrew byrjaði listferil sinn sem málari en fann sig ekki í þeirri grein og  var alltaf að leita að innblæstri í list sína. Hann notaði ströndina  fyrir utan heimili sitt í Watamu sem íhugunarstað og fór á hverjum degi í langar gönguferðir, íhugaði og leitaði að innblæstri. 
Dag einn á göngu sinni skolaði á land sjóreknum frauðsandala, appelsínugulum og svörtum á lit. Hann fór með hann heim og setti  hann á borðið hjá sér.  Hann velti sandalanum  fyrir sér og daginn eftir tók hann eftir  fleiri sandölum á ströndinni (hann hafði ekki veitt þessum sandölum sérstaka athygli fyrr en þeir voru þarna í hundraðatali). Upp frá fundi fyrsta sandalans fór hann að sjá í öðru ljósi  það sem rekur á fjörurnar af drasli og mengar sjóinn og sjávarlífið.

Þetta er umhverfisvitundarsýning, þar sem drasl okkar er sett í listrænan og litríkan búning . hún vekur okkur til umhugsunar um hvernig við förum með lífríki sjávar og náttúruna í öllu sínu veldi. Andrew kallar list sína „reclamed“ art sem þýða má sem  „endurheimta „  list. Fyrir hann er mikilvægt að gefa til baka en  með verkum sínum segist hann vilja gefa til baka til þjóðar sinnar og til náttúrunnar og ýta undir  vitundarvakningu um hvað við fleygjum miklu frá okkur.  Hann vinnur með fólki af  Mijikenda þjóðinni sem er frá norðurströnd Kenya.  Þau  eru þátttakendur í listsköpun hans og leggja til hefðbundin mynstur og listform en nú allt úr endurunnum efnivið.  Með þessu samstarfi eru allir að fá eitthvað fyrir sinn snúð og að auki fræðslu um umhverfi sitt.

Þetta er einstaklega áhugverð sýning,  litrík og  frumleg. Sýningin ber þess merki að listamaðurinn hafi unnið við innanhúshönnun, mjög einföld og smekkleg en einnig virkilega skapandi, heilmikill húmor og gleði.

Um höfundinn:
Andrew McNaughton er fæddur í Benghasi í Líbíu 1950. Hann ólst upp í Eldoret í Kenya og gekk í Hill School . Hann flutti til Nairobi og kláraði þar framhaldsskólann í Duke of York School. 1968 flutti hann til Bretlands þar sem hann nam Innannhús hönnun (Three Dimentional and Product designe) í Berksihre College of art. Hann flutti svo til Nairobi aftur 1978 og vann við innannhús hönnun  og ráðgjöf í 30 ár.

Andy byrjaði að vinna eingöngu að listsköpun sinni fyrir um níu árum síðan.  Hann var líka trommari í rokkhljómsveit sem setur svip á verk hans.  Hann hefur haldið 8 einkasýningar flestar í Kenya en svo líka í Englandi. Fyrir þá sem hafa áhuga á að kynna sér þennann litríka listamann frekar þá er vefslóðin hans , http://www.andrew-mcnaughton.com

 

Diani ströndin þar sem Litla húsið í skóginum er

Við búum við Dianiströndina sem er um 40 km suður af Mombassa borg.  Það er ekkert sem gefur til kynna á leiðinni að ströndinni að þarna sé ein vinsælasta ferðamannaströnd landsins. Vegurinn er mjór og holóttur en  þegar maður nálgast ströndina keyrir maður í gegnum ört stækkandi afrískan bæ, Ukunda þar sem að yfir milljón manns búa.
Vegurinn skánar ekki þegar  komið er niður á 19 km strandlengjuna og aðalveg að öllum helstu hótelum. Hótelin og gististaðir á staðnum eru öll í dýrari kantinum á þessu svæði. En líka er hægt að finna gistiheimili og aðra gistiaðstöðu sem er á vægara verði en þau eru þá ekki aðliggjandi Indlandshafinu heldur hinum meginn við veginn.
Við búum í litlu húsi inni í skógi sem að vinkona okkar og samstarfsfélagi Stephanie Fernandes útvegaði okkur. Hún rekur og á fjögur hótel hér við ströndina og búum við í bakhúsi á einni hótel lóðinni. Þegar við tókum við húsinu hafði það verið notað sem geymsla fyrir hótelið en við rúttuðum öllu út, máluðum og græjuðum þannig að í dag er þetta hið fínasta hús. Það fer mjög vel um okkur hér og okkur líður öllum eins og heima hjá sér.
Á lóðinni okkar eru fleiri gestir en hótelgestir því að við erum líka með 3 tegundir apa sem koma hér reglulega við til að athuga hvort að eitthvað ætilegt hafi gleymst úti á borði. Þessar apategundir eru Ververt, Colobus og Sykes apar, enn hafa Bavíanarnir ekki látið sjá sig hjá okkur en þeir eru fyrir utan hliðið og sumir næstum jafn stórir mér. Við erum að verða betri í að passa upp á matinn okkar þar sem ég lenti í því um daginn að við sátum í rólegheitunum hjónin með kaffibolla og döðlur úti á verönd, ég brá mér inn að gera eitthvað en þegar ég leit við sá ég eitt aparassgat stökkva burt með  góðgætið mitt. Einn morguninn voru þeir líka búnir að taka kertin úr útistjökunum og naga þau inn að kveik en greinilega ekki svo bragðgóð  því þeir skildu þau eftir hálfnöguð á borðinu. Hér þarf maður að varast aðra hluti en heima það er alveg öruggt 
Diani ströndin er ein sú fegursta við Indlandshafið. Hér er tilveran róleg og afslöppuð. Mannlífið er litrík og heillandi blanda af afrískri, arabískri, indverskri  og evrópskri menningu. Vonandi náum við að fanga þessa menningu í gegnum skrifin okkar og koma áfram til annarra því það er fólkið sem að maður hittir sem gefur lífinu lit.

Ferðamennskan hefur ekki enn þá hafið innreið sína í þessa paradís í eins miklum mæli og víða annars staðar og gerir það dvölina að einstakri upplifun. Enn gefur að líta hefðbundnar skútur innfæddra, er þær sigla til Zanzibar eða annarra eyja með krydd og framandi varning. Hér gefst tími til að slaka á og gleyma vestrænu stressi og áhyggjum. Horfa á fiskimennina koma inn með veiði dagsins og snorkla í ylvolgum sjónum í leit að skrautfiskum í fallegasta kóralrifi Afríku. Gaman er að  skoða ofan í körfurnar hjá fiskimönnunum þegar þeir koma að landi með litríkan fisk sem maður hefur enga hugmynd um hvað heitir eða hvers lags fiskur er. Einnig er gaman að kaupa fiskinn og elda hann en oft er gott að fá upplýsingar frá reyndum matreiðslumönnum hér um hvernig sé best að bera sig að. Maður sýður líklega ekki smokkfisk á sama hátt og ýsu eða þorsk...
Allskyns skart og handunnin vara er til sölu í litlum strákofum við ströndina og tilvalið að prútta við sölumenn. Við Indlandshafið er einnig hægt að láta dekra við sig á líkama og sál með góðum mat, nuddi og hvíld. Hér er líka  alþjóðlegur 18 holu golfvöllur í næsta nágrenni við okkur við erum reyndar ekki komin upp á lagið með golfið. Ég fékk gefins golfhanska frá konu sem var með mér í síðustu ferð og lofaði að prufa alla vega einn tíma. Það er alltaf gaman að reyna eitthvað nýtt.
Í Kenýa er fullt af lífsglöðu og heiðarlegu fólki og ekki spillir sólin og loftslagið fyrir. En Afríka er álfa öfganna með mikið af auðlindum sem er misjafnlega skipt niður til þegna hennar. Kenýa er engin undantekning. Í öllum borgum og stærri bæjum má sjá merki um mikla fátækt og það gefur auga leið að við vestrænu erum auðug í innfæddra augum.
Á daginn er óhætt að ganga bæði strandveginn og einnig meðfram ströndinni, það eru alltaf að koma til manns  fólk (Beach Boys) sem vill bjóða hitt og þetta og eru flest að reyna að selja minjagripi sem er allt í lagi og þá er það hluti af verlsun að prútta. En eftir að skyggja tekur þá er engum ráðlagt að vera fótgangandi hvorki á vegum né á ströndinni. Allt sem maður fer eftir að skyggja tekur  er í bíl.  
Við erum í Afríku, hlutirnir ganga oft ekki eins fyrir sig hér og heima. Hraðinn er annar og það er mjög gott að gíra sig strax inn á að taka lífinu með ró. Hér eru þó allir tilbúnir til að leggja sig fram við að gera dvöl okkar  sem allra ánægjulegasta.
Það tók okkur smá tíma að róast niður á og ná að njóta þess að vera í fríi því maður er svo vanur að vera alltaf að, upptjúnaður og fullur af orku. Dagur hér gæti gengið svona fyrir sig að við byrjum á því að fá okkur kaffi og alveg ómissandi er jógurtdrykkurinn með öllum fersku ávöxtunum, mangó, passion, ananas og bönunum. Eftir morgunverð förum við í heilsuræktina til hans“ Bæjó“ þar sem tekið er vel á því. Svo er farið í  Indlandshafið til að skola af sér svitann og njóta sólarinnar, síðan leggjumst við á bekk og lesum aðeins, ég hef ekki lesið svona margar bækur  í áraraðir.  Svo er farið á ávaxtamarkaðinn og í búð að versla fyrir kvöldverð og hann svo undirbúinn. Svo er það gönguferð með Stephanie á ströndinni (hún er í fullri vinnu og gott fyrir hana að ganga úr sér stress dagsins) um sex leytið er svo drykkur með útsýni yfir hafið og ótrúlega fallegt sólsetur. Í gær fórum við t.d. í óvæntan kvöldverð til vinar hér við ströndina sem hafði áskotnast ferskan túnfisk. Hann var matreiddur á japanskan máta og var þetta hin besta skemmtun og unaðslega gott, skemmtilegt kvöld í góðum félagsskap.
Við höfum alltaf afríska máltækið Hakuna Matata (allt í stakasta lagi eða engar áhyggjur) í huga þegar við erum hér og þá gengur allt mikið betur.

 

Svipmyndir og sögur frá Afríku

Hvað eruð þið eiginlega að gera þarna í allan þennan tíma? Hvað fær fimm manna fjölskyldu til að ferðast til Kenya í tvo mánuði á miðju skólaári til að gera ekkert sérstakt?

Við erum fjölskylda sem samanstendur af foreldrunum, Borgari og Elínu og strákunum okkar þremur, Þorgeiri, Mána og Steini. Drengirnir eru 23, 15 og 12 ára, tveir yngri í grunnskóla og sá elsti er lærður smiður.

Ég ætla ekki að byrja á upphafinu að þessari ævintýraferð því það má rekja til ársins 1997, ég mun segja frá því seinna. Kveikjan að þessari ferð var í raun ekki komin til að góðu, en eins og máltækið segir, fátt er svo með öllu íllt að ei boði gott. Elsti sonur okkar lenti í hræðilegu móturhjólaslysi um miðjan júlí s.l., hann fór í hjartstopp og brotnaði illa á báðum fótum. Það var á gjörgjæslunni sem að Borgar sagði við mig og hina strákana að ef að hann kemst í gegnum þetta þá ættum við að fara til Kenya saman og rækta fjölskylduna, við lofuðum okkur því.

Drengurinn vaknaði nokkrum dögum síðar og upp frá því hófst bataferlið. Við vorum alltaf með loforðið frá gjörgæslunni í huga en vissum ekki hvort eða hvenær við gætum efnt það. Drengurinn náði sér hratt og vel og megum við þakka læknum og hjúkrunar- og endurhæfingarfólki fyrir frábært starf. Eftir þrjá mánuði í bata og endurhæfingu fengum við úrskurð lækna um að óhætt væri að ferðast út fyrir landsteinana. Ferðin var mikill hvati fyrir okkur öll þannig að allir lögðu sitt að mörkum til að komast þetta.

Við Borgar erum búin að vera með safaríferðir í Austur Afríku frá árinu 1997 og rekum safarífyrirtæki, www.afrika.is og erum því vel kunnug á þessum slóðum. Til Austur Afríku teljast þau lönd sem liggja að Viktoríuvatninu, Kenya, Uganda, Tansanía og Ruwanda. Á þessum tíma höfum við farið með þúsundir Íslendinga í safaríferðir, fjalla leiðangra á Kilimanjaro og fleiri fjöll, þemaferðir, fjölskylduferðir og eitt sinn heila flugvél fulla af íslenskum ferðamönnum. Börnin okkar hafa ferðast með okkur frá því þeir voru litlir og því hagvanir í Afríku líka.

Við verðum staðsett í Kenya við Dianiströndina sem er um 40 km suður frá Mombasa. Þar höfum við aðsetur við Indlandshafið í litlu húsi innann um pálmatré og annan fallegan gróður Afríku. Við köllum það litla húsið í skóginum. Bloggið okkar verður sambland af ýmsum fróðleik um Afríku, upplifunum okkar á tímabilinu og öðrum sögum sem tengjast Afríku á einn eða annan hátt.